"Таптал" туһунан санаалар

Тохсунньу 31 күнүгэр А.И. Софронов-Алампа “Таптал” дырааматынан Саха Тыйаатырыгар испиэктээххэ сырыттым. Сүрүн оруолларга И. Михайлова (Кэтириис), В. Макаров (Бүөтүр), А. Борисов (Күлүк Сүөдэр), И. Стручков (Ыстапаан), П. Баснаев (Сис Сэмэнэ) оонньоотулар.

Саамай сэҥээрбитим диэн режиссер Р.Тараховскай Алампа “Ырыа быстыыта хоһоон” хомуурунньугар киирбит хоһоонноругар 16 мелодияны айан, испиэктээх ырыанан доҕуһуолламмыта өссө кэрэхсэбиллээх буолла. Испиэктээх кэмтэн тутулуга суох үйэлээх сыаннастар, таптал, дьол, киһи аналын, бэриниилээх буолуу, үтүө санаа туһунан сэһэргиир. Сценография уонна артыыстар таҥастара-саптара эмиэ онно атылыы сонуннук көһүннэ.

Сыанаҕа геройдар дьылҕаларын арыйар дириҥ суолталаах символ элбэх. Быа (сап, утах) саха култууратыгар бэлиэ суолталаах. “Быата тардыбыт”, “туох барыта быалаах-туһахтаах”, “көхсүттэн тэһииннээх” эҥин диэн дьылҕаны кытта ситимнээх өйдөбүллэр бааллар. Кэтириис уобараһын арыйарга бу символ бэлиэ суолталаммытын көрөөччү өйдөөн көрбүт буолуохтаах. Режиссер Р.Тараховскай бэйэтинэн спектакль саҕаланыаҕыттан бүтүөр диэри маҥнайгы эрээккэ көрөөччү, кэтээччи буолан олорбута да киһи оҥоһуутун (аналын) туһунан айымньы идеятын дириҥэттэ диэххэ сөп. Кини наадалаах кэмҥэ спектакль хаамыытыгар кыттыһан, доҕуһуоллааччы буолан, гитараҕа оонньоото. Ону мин олох оонньуура буолбут кыыс ыар дьылҕатын ыйдаҥардарга бэртээхэй режиссерскай толкуй диэн сыаналаатым. Орто дойду олоҕун хаамыытыгар дьон-сэргэ олоҕун үөһэттэн анааран, кэтээн-манаан Айыы Таҥара эмиэ оннук кыттыһан эрдэҕэ.

Спектакльга көстөр персонажтар эмиэ дьиктилэр. Илэ-бааччы эбэтэр түүл-бит курдук көстөн ааһар чыычаах оҕолор, тураах ыччат ханнык эрэ кэмҥэ сюжеттан тутулуктанан, көҥүлгэ тардыһыы матыыбын күүһүрдэн биэрдилэр. Ханнык эрэ түгэҥҥэ оччотооҕу хараҥа батталлаах үйэ сиэртибэлэрэ буолбут эдэр дьон дууһатын (сүр — душа) да курдук өйдөннүлэр.
Тураах саҥата ону тэҥэ дьон хоп-сип тылын бэлиэтээн, киһи тыла киһини алдьатарын туһунан санааны арыйар сюжеты дириҥэттэ. Кэтириис кыыс төһө эмит син быыһанар кыахтаах эрээри, «дьон миигин туох диэҕэй”, “дьоҥҥо сиигэ-одууга барыам дуо” диэн саарбахтаан, кэтэмэҕэйдээн хаалар. Кыыс уҥуоҕун таһыгар туран Бүөтүр уол Алампа “Ыллыым ээ, ыллыым” хоһоонун аахпытыттан олус уйадыйдым.

Спектакль олус иһирэх, сылаас атмосфералаах тыйаатыр маалай саалатыгар буолбутун сэҥээрдим. Быр-бааччы оттуллубут көмүлүөк оһохтоох саха бала5анын иһигэр олорор курдук сананным. Тыйаатыр алыптаах эйгэтигэр төрөөбүт тылым умсулҕанын билэн, олус долгуйдум, дуоһуйдум, ыраастанным.

Алампа аатын сүкпүт алыптаах саала аана куруук көрөөччүгэ аһаҕас буоллун!

Саргылана Ноева фил.н.к., литературовед