Ulus media: Саха драматической тыйаатырын артыыстара таатталарга Арбита дьыл5атын кердердулэр

Платон Алексевич Ойуунускай аатынан Саха драматическай тыйаатыра Таатта улууһун устун гастрольга айаннаабыта үс нэдиэлэ буолла. Көрөөччүлэр дьүүллэригэр «Ааттаах поэт Арбита», «Сааскы кэм» испэктээги көрдөрөр.


Кырдьаҕас Баайаҕа нэһилиэгэр бастакынан «Ааттаах поэт Арбита» испэктээги таһаарда. Режиссер Сергей Потапов, көстүүм худуоһунньуга Дария Дмитриева, музыканан киэргэтии Николай Павлов, уотунан киэргэтии Аркадий Харитонов бииргэ үлэлээһиннэрин түмүгэр уустук, ыарахан дьылҕалаах, ураты суоллаах-иистээх поэт Иван Егорович Слепцов-Арбита туһунан толору өйдөбүллээх испэктээкил чочуллан тахсыбыт эбит. Көрөөччү ис туругар өтөн киирэр, тэҥҥэ долгуйар, иэйэр-куойар оонньууну эдэр артыыс Валентин Макаров кыайа тутан оонньоото.

Иван Егорович Слепцов – Арбита Мэҥэ Хаҥалас улууһугар Тараҕай нэһилиэгэр төрөөбүтэ, оттон кини уобараһын сценаҕа тилиннэрэн оонньуур Валентин Макаров Моорук Суолатыттан төрүттээх. Онон, үйэ анараа өттүгэр күн сирин көрбүт, орто дойду олоҕор 30 сыл олорбут биир дойдулааҕын «сырдык сардаҥа» оҥорон, иккис тыыннаан таһаарар сорук эдэр артыыска үрдүк эппиэтинэстээх.

Испэктээк ситиһиитэ – артыыстары табан туруоруу. Испэктээккэ тыйаатыр орто көлүөнэ артыыстарын кытта эдэрдэр хото хабыллыбыттара үөрдэр. Биһиги көлүөнэ Саха тыйаатырын аксакаалларын барытын сценаҕа көрбүт-истибит – дьоллоох көлүөнэбит. Биһигини Валентин Макаровы, Гаврил Менкяровы, Дмитрий Алексеевы, Александр Борисовы, Ирина Никифорованы, Иннокентий Луковцевы уо.д.а. кытта атах тэпсэн олорон кэпсэтэр-сэһэргэһэр түгэннэр күүтэллэр.

Испэктээк ситиһиитэ декорацияттан, хас биирдии реквизиттэн, көстүүмүттэн, тылыттан-өһүттэн, туттуутуттан-хаптыытыттан, оонньууруттан тутулуктаах.
Сцена уопсай фонуттан саҕалаан, Иван Арбита уустук дьылҕатын, олоҕун, айар үлэтин философията көстөр. Авансцена быыһа поэт олоҕу араас өттүттэн көрүөн, үөрүүтүн-өрөгөйүн, хомолтотун-кутурҕанын, олорор кэмин, инники кэскилин толкуйдаан, сылыктаан көрүүтүгэр тиэрдэр.

«Поэзия быыстала суох хас сырыы аайы билбэт сиргэ айан буолар», — диэн Арбита бэйэтин олоҕун, дьылҕатын өтө көрүүтүн быыс аһылларын кытта көрө түһэҕин. Куул сүгэһэрдээх Арбита айаннаары турар, кыаммат, инбэлиит эрэйдээххэ бэстилиэнэй харчытын биэрэр. Хонор сирэ, аһыыр аһа суох сир-халлаан икки ардынааҕы олоҕо саҕаланарын дьон кэлиитэ-барыыта, сүпсүлгэнэ көрдөрөр.

Режиссер символическай киллэһиктэри (күлүгүнэн пантомима, фокстрот, патефон, ойуун, дүҥүр тыаһа, хардаҕас мас уо.д.а.) таба туһанан, киллэрэн, уобараһы өссө күүһүрдэр. Хара фоҥҥа Арбита маҥан ырбаахылаах. Бу символическай киллэһик Арбита поэзиятын сүрүн куоһура буолар, «ол хара күлүктэн мэлдьи мин сырдык сардаҥабын» диирин, кинини «күлүмүрдэс талааннаах поэт» диэн сыаналыылларын артыыс Валентин Макаров испэктээк былаһын тухары тута сырытта.

Арбита уобараһын арыйыыга Настя (Ирина Никифорова) уонна Лаабыр (Гаврил Менкяров), Чаҕылҕан (Дмитрий Алексеев) уонна Чысхаан (Александр Борисов), Арбита (Валентин Макаров) уонна Варя (Елизавета Потапова), Арбита уонна Дьэбдьиэй эмээхсин (Надежда Ущницкая) диалогтара Арбита айар талааннааҕын, билиилээҕин-көрүүлээҕин, култууралааҕын, оҕолуу аламаҕайын, үөрүнньэҥин, баары аһаҕастык этэрин көрөөччүгэ тиэрдэллэр.

Иван Егорович олоҕун оскуолатын учууталларынан улуу Пушкин, намчы лирикалаах Есенин, сүгэ-балта поэзиялаах Маяковскай уо.д.а. поэттар буолбуттарын билэбит, ити түгэни Валентин Макаров тыҥааһыннаах, өй уонна сүрэх мөккүөрүн монологар истэбит. Артыыс куолас тембрин сатаан туһанарыттан сөҕөбүн эрэ. Дууһа кыланыыта сибигинэйэн да эттэххэ этиҥ буолан иһиллэр кыаҕын туһанар.

Испэктээк сүрүн, кыһыл линиятынан Арбита поэзията буолар, ааптар Сиэн Дойду поэт олоҕун, айар үлэтин дириҥник чинчийбитэ, үөрэппитэ көстөр. Ол түмүгэр, сиппит-хоппут айымньы суруллан, сценаҕа туран, дьон дууһатын кылын таарыйдаҕа. Онно талааннаах режиссер Сергей Потаповы, кэскиллээх артыыһы Валентин Макаровы эбэн кэбис, «Ааттаах поэт Арбита» айылыннаҕа.

Испэктээккэ түөрт дьахтар уобараһа баар: Сунтаар кыыһа Варя (Елизавета Потапова), Варя ийэтэ (Домна Уйгурова), Настя Грабовская (Ирина Никифорова), Дьэбдьиэй эмээхсин (Надежда Ушницкая). Уобарастар ханна да хатыспаттар, майгыннаабаттар, ол эрээри Арбита уобараһын дириҥ ис хоһоонноон, кэҥэтэн, киһи быһыытынан сырдатан биэрэллэр.

Арбита Варятынаан санаатынан, кутунан-сүрүнэн кэпсэтэр түгэнигэр поэзиятын Музата, соҕотох таптала маҥан былааччыйалаах киирэн тахсыбыта буоллар дии саныыгын. Атын түгэннэргэ хараҥа былааччыйа кинилэр хайдах да баҕарбыттарын иһин бииргэ буолбаттарын көрдөрөр, оттон солко былаат үйэлээх тапталы туоһулуур.
Саха тыйаатырын бу испэктээгэ Иван Егорович Слепцов – Арбита олоҕун, айар үлэтин интэриэһиргээччилэргэ аартыгы арыйар диэн сыаналыыбын. Ырыаһыт Байбал Сэмэнэп «Барасыай билгэтэ» диэн Ааттаах поэт Арбита 100 сааһыгар испэктээкил-кэнсиэр туруорбута. Онон эдэр дьон билбэттэрин билэллэригэр аан аһаҕас.

Ааптар: Маргарита Егорова, педагогическай үлэ бэтэрээнэ
Таатта, Баайаҕа Томторо.